Ο χρόνος μοιάζει σήμερα πιο πολύτιμος από το χρήμα, αλλά μοιράζεται πιο άνισα από ποτέ.


Κάποτε η ταξική διαίρεση μετριόταν κυρίως σε τετραγωνικά, μισθούς και περιουσία. Σήμερα χωρίς να έχουν εξαφανιστεί όλα αυτά ένα άλλο πιο ύπουλο μέτρο έχει πάρει τη θέση τους: ο χρόνος και κυρίως ο ελεύθερος χρόνος. Ποιοι τον έχουν, ποιοι δεν τον έχουν και ποιοι νομίζουν ότι τον έχουν ενώ στην πραγματικότητα τον χρωστούν. Η νέα ανισότητα φαίνεται στο ημερολόγιο. Συναντάμε μια τάξη ανθρώπων που έχει μάθει να αγοράζει χρόνο. Πληρώνει για να μην περιμένει, για να μη μαγειρεύει, για να μη μετακινείται, για να μη φροντίζει. Delivery αντί για κουζίνα, καθαρίστρια αντί για Σάββατο, ταξί αντί για λεωφορείο, υπηρεσίες αντί για διαδικασίες. Ο χρόνος τους εμφανίζεται "ελεύθερος", αλλά είναι αποτέλεσμα οικονομικής δυνατότητας. Δε ξεκουράζονται επειδή έχουν λιγότερες υποχρεώσεις, αλλά επειδή μπορούν να τις μεταβιβάσουν. Ο ελεύθερος χρόνος είναι προνόμιο όσουν έχουν και μπορούν να διαμορφώσουν τη ζωής τους με αυτόν τον τρόπο. 

Στον αντίποδα βρίσκεται μια τεράστια μάζα ανθρώπων που έχει χρήμα, αλλά όχι χρόνο. Σταθερό μισθό, αλλά εξαντλημένο ωράριο. Ζωή κομμένη σε βάρδιες, deadlines, ειδοποιήσεις. Εργασία που δεν τελειώνει όταν τελειώνει το ωράριο, αλλά συνεχίζεται στο κινητό, στο email, στο μυαλό. Αυτοί οι άνθρωποι "τα καταφέρνουν", αλλά δεν προλαβαίνουν. Δεν πεινάνε, αλλά δε ξεκουράζονται, δεν είναι φτωχοί με την κλασική έννοια, αλλά είναι χρονικά άποροι κι υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία, ίσως η πιο κουρασμένη απ’ όλες: εκείνοι που δεν έχουν ούτε χρήμα ούτε χρόνο. Δουλειές κακοπληρωμένες, πολλές φορές περισσότερες από μία. Μετακινήσεις μεγάλες, φροντίδα παιδιών, ηλικιωμένων, υποχρεώσεις που δεν μπορούν να ανατεθούν αλλού. Εδώ ο χρόνος δεν είναι απλώς περιορισμένος, είναι πάντα ελλειμματικός. Δεν υπάρχει "ελεύθερος χρόνος" ως έννοια, μόνο χρόνος ανάγκης. Ό,τι περισσεύει είναι κούραση. 

Η ειρωνεία είναι ότι ζούμε σε μια εποχή που υπόσχεται συνεχώς εξοικονόμηση χρόνου. Τεχνολογία που υποτίθεται ότι απελευθερώνει, αυτοματοποίηση που "μας λύνει τα χέρια", εφαρμογές που υπόσχονται ταχύτητα κι όμως,για τους περισσότερους, ο χρόνος όχι μόνο δεν αυξάνεται, αλλά συμπιέζεται, γιατί κάθε λεπτό που εξοικονομείται, επαναεπενδύεται στην παραγωγικότητα. Αν μπορείς να κάνεις κάτι πιο γρήγορα, τότε μπορείς να κάνεις και κάτι παραπάνω.  Ο ελεύθερος χρόνος έτσι γίνεται δείκτης κοινωνικής θέσης. Ποιος μπορεί να πει «όχι», ποιος μπορεί να φύγει νωρίς, ποιος μπορεί να εξαφανιστεί για λίγο χωρίς συνέπειες. Η δυνατότητα να βαρεθείς, να μη κάνεις τίποτα, να μην είσαι διαθέσιμος, έχει γίνει πολυτέλεια. Η συνεχής διαθεσιμότητα βαφτίζεται επαγγελματισμός, αλλά στην ουσία είναι μια νέα μορφή εξάρτησης. 

Ακόμη και η ξεκούραση παίρνει ταξικό πρόσημο. Για κάποιους είναι ταξίδι, εμπειρία, "φόρτιση μπαταριών", για άλλους είναι ύπνος χρέους, αναπλήρωση εξάντλησης. Ο ένας ξεκουράζεται για να ζήσει καλύτερα, ο άλλος για να αντέξει. Το ίδιο ισχύει και για τον χρόνο με τους άλλους. Ποιος έχει χρόνο για φίλους, για σχέσεις, για παιδιά όχι μόνο ως υποχρέωση, αλλά ως παρουσία; Ποιος είναι πραγματικά εκεί και ποιος απλώς περνάει;  Η νέα αυτή ταξική διαίρεση είναι ύπουλη γιατί δε φαίνεται αμέσως. Μπορεί να κάθεστε στο ίδιο τραπέζι, να πίνετε τον ίδιο καφέ, αλλά να ζείτε σε εντελώς διαφορετικά χρονικά σύμπαντα. Ο ένας σκέφτεται "πώς θα γεμίσω τη μέρα μου;", ο άλλος "πώς θα τη χωρέσω;". Ο ένας έχει χρόνο να σκεφτεί, να αλλάξει, να σχεδιάσει. Ο άλλος κινείται μόνιμα σε κατάσταση διαχείρισης. 

Κάπου εδώ ο χρόνος συναντά ξανά την παλιά ανισότητα, γιατί ο χρόνος είναι αυτός που επιτρέπει την εξέλιξη. Να μάθεις κάτι νέο, να φροντίσεις τον εαυτό σου, να αλλάξεις πορεία. Όποιος δεν έχει χρόνο, μένει στάσιμος όσο κι αν τρέχει, όποιος έχει, αποκτά πλεονέκτημα προοπτικής. Χρόνος χωρίς στόχο, χωρίς μέτρηση, χωρίς άμεση απόδοση είναι απλά ζητούμενα σε ενεστώτα χρόνο. Γιατί όσο ο χρόνος παραμένει προνόμιο των λίγων, η ανισότητα δεν θα μετριέται μόνο σε χρήμα, αλλά σε ζωή που ζήθηκε και ζωή που αναβλήθηκε.