Μελέτη του Carnegie Mellon δείχνει ότι η υπερφόρτωση καρτελών συνδέεται με γνωστική «εκφόρτωση», ανολοκλήρωτους νοητικούς κύκλους και υψηλή δεκτικότητα στην εμπειρία—και προτείνει πρακτικούς τρόπους για πιο ήρεμη εστίαση.

Ανοίγετε τον φορητό υπολογιστή για να απαντήσετε σε ένα email και, χωρίς να το καταλάβετε, κοιτάτε μια σειρά από εικονίδια καρτελών που μοιάζει ατελείωτη. Είκοσι, τριάντα, καμιά φορά και περισσότερες. Λέτε πως «θα τις μαζέψετε μετά», αλλά το μετά συνήθως δεν έρχεται. Σύμφωνα με μια εκτεταμένη έρευνα για τη συμπεριφορά περιήγησης, η χρόνια υπερφόρτωση καρτελών δεν είναι απλώς θέμα ακαταστασίας. Μπορεί να αντανακλά τον τρόπο που ο εγκέφαλος οργανώνει τη σκέψη, να συνδέεται με ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό προσωπικότητας και να δείχνει ένα πρακτικό νοητικό τέχνασμα που χρησιμοποιούμε για να «αδειάσουμε χώρο» στο μυαλό.

Ερευνητές του Carnegie Mellon University παρουσίασαν στο συνέδριο CHI 2021 μια από τις πιο αναλυτικές μελέτες των τελευταίων ετών για το πώς χρησιμοποιούμε τις καρτέλες στον browser. Μέσα από έρευνες και συνεντεύξεις με χρήστες, κατέγραψαν ότι πολλοί νιώθουν πίεση από τον αριθμό των ανοιχτών σελίδων. Ένα αξιοσημείωτο εύρημα ήταν ότι περίπου το 25% ανέφερε πως ο browser ή ο υπολογιστής τους έχει «κρασάρει» κάποια στιγμή επειδή υπήρχαν πάρα πολλές καρτέλες ανοιχτές. Το πρόβλημα, δηλαδή, δεν είναι μόνο ψυχολογικό ή οργανωτικό, αλλά μπορεί να επηρεάσει και την απόδοση της συσκευής.

Οι καρτέλες παραμένουν ένα από τα πιο βασικά εργαλεία για την καθημερινή χρήση του διαδικτύου, όπως σημείωσε ο Joseph Chee Chang, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Carnegie Mellon University. Κι όμως, παρότι είναι παντού, αρκετοί χρήστες φαίνεται να δυσκολεύονται να τις διαχειριστούν με τρόπο που να τους εξυπηρετεί σταθερά. Η μελέτη κατέληξε ότι πολλοί αντιμετωπίζουν τις καρτέλες σαν «εξωτερική μνήμη». Αντί να προσπαθούν να συγκρατήσουν πληροφορίες στην περιορισμένη εργαζόμενη μνήμη, αφήνουν σελίδες ανοιχτές ως οπτικές υπενθυμίσεις.

Αυτό λειτουργεί σαν γνωστική εκφόρτωση: η οθόνη «κρατά» πράγματα που δεν θέλουμε να ξεχάσουμε, ώστε ο εγκέφαλος να μείνει διαθέσιμος για σκέψη, αποφάσεις και επίλυση προβλημάτων. Με άλλα λόγια, οι καρτέλες δεν είναι πάντα διάσπαση· συχνά είναι ένα αυτοσχέδιο σύστημα οργάνωσης. Παράλληλα, οι ερευνητές είδαν και κάτι ακόμη. Πολλοί χρήστες διστάζουν να μετακινήσουν καρτέλες εκτός οπτικού πεδίου ή να τις κλείσουν, επειδή φοβούνται ότι θα «χαθούν» από τη μνήμη τους.

Όπως ανέφερε ο Aniket Niki Kittur, επικεφαλής της ομάδας, υπάρχει ο φόβος ότι μόλις κάτι φύγει από μπροστά σας, παύει να υπάρχει πρακτικά. Η ορατότητα γίνεται, έτσι, τρόπος διατήρησης της εκκρεμότητας. Οι ψυχολόγοι συχνά το συνδέουν με το φαινόμενο Zeigarnik: οι ανολοκλήρωτες δουλειές έχουν την τάση να παραμένουν «ανοιχτές» στο μυαλό. Κάθε καρτέλα μπορεί να λειτουργεί ως υπενθύμιση μιας εκκρεμότητας—μιας ιδέας, ενός άρθρου, μιας σύγκρισης ή μιας απόφασης που δεν ολοκληρώθηκε.

Το χαρακτηριστικό προσωπικότητας που μοιράζονται όσοι έχουν πάρα πολλές καρτέλες

Όταν αυτά τα μοτίβα μπουν μαζί, ταιριάζουν με ένα χαρακτηριστικό από το μοντέλο Big Five: την υψηλή δεκτικότητα στην εμπειρία (openness to experience). Άτομα με υψηλή δεκτικότητα τείνουν να είναι περίεργα, να αναζητούν νέα ερεθίσματα και να έλκονται από ιδέες και πληροφορίες. Αυτό πρακτικά μεταφράζεται στο γνωστό «να ανοίξω άλλο ένα link». Ένα άρθρο οδηγεί σε δεύτερο, ένα βίντεο σε άλλο βίντεο, και μια αναζήτηση σε πολλαπλές πηγές για επιβεβαίωση ή περισσότερες λεπτομέρειες.

Επιπλέον, πολλοί από αυτούς τους χρήστες σκέφτονται με πιο αποκλίνουσα λογική. Πηδούν από θέμα σε θέμα, εντοπίζοντας συνδέσεις που δεν είναι πάντα προφανείς, και συχνά δουλεύουν παράλληλα σε διαφορετικές μικρές «γραμμές» πληροφορίας. Έτσι, ο browser μπορεί να καταλήξει να φιλοξενεί ταυτόχρονα μια συνταγή, μια απορία για φόρους, ένα άρθρο για επαγγελματικές επιλογές και ένα εξειδικευμένο φόρουμ για ένα χόμπι. Η μπάρα καρτελών γίνεται χάρτης ενδιαφερόντων, όχι πάντα λίστα υποχρεώσεων.

Κάποιοι ερευνητές λήψης αποφάσεων περιγράφουν επίσης αρκετούς τέτοιους χρήστες ως «maximisers» και όχι «satisficers». Δηλαδή, αντί να σταματήσουν σε μια καλή επιλογή, θέλουν να δουν όσο περισσότερες επιλογές γίνεται πριν αποφασίσουν—κάτι που ευνοεί τις ανοιχτές συγκρίσεις σε πολλές καρτέλες. Υπάρχει, τέλος, και μια συναισθηματική πλευρά. Άτομα που δυσκολεύονται με την αβεβαιότητα μπορεί να ανοίγουν πολλές καρτέλες γύρω από το ίδιο ζήτημα (π.χ. υγεία, καριέρα, οικονομικές αποφάσεις) αναζητώντας σιγουριά, και μετά να δυσκολεύονται να κλείσουν οτιδήποτε επειδή αυτό μοιάζει σαν να «κόβουν» μια πιθανή λύση.

Αν θέλετε έναν γρήγορο αυτοέλεγχο, δείτε αν σας συμβαίνουν συχνά τα εξής:

• Έχετε ανοιχτές καρτέλες που αφορούν εντελώς διαφορετικά projects την ίδια στιγμή.
• Νιώθετε δυσφορία ή άγχος στην ιδέα να τις κλείσετε «για παν ενδεχόμενο».
• Χρησιμοποιείτε την μπάρα καρτελών ή το ιστορικό σαν κύριο τρόπο για να θυμάστε τι πρέπει να κάνετε ή να διαβάσετε.

Πώς να δουλέψετε με τον «εγκέφαλο των καρτελών»

Η ομάδα του Carnegie Mellon παρατήρησε ότι οι καρτέλες «σπάνε» ως σύστημα όταν η καθημερινότητα γίνεται πιο σύνθετη. Πολλοί χρήστες περιέγραψαν άγχος ή και ντροπή για την ακαταστασία, ενώ άλλοι ανέφεραν πρακτικές συνέπειες, όπως επιβράδυνση και προβλήματα απόδοσης. Το πλαίσιο έχει αλλάξει και λόγω του όγκου πληροφορίας: το διαδίκτυο σήμερα περιλαμβάνει περίπου ένα δισεκατομμύριο φορές περισσότερη πληροφορία σε σχέση με πριν από 20 χρόνια. Σε αυτό το περιβάλλον, οι καρτέλες εύκολα μετατρέπονται από βοήθημα σε μόνιμη υπερφόρτωση.

Για να αντιμετωπίσουν το ζήτημα, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια επέκταση για Chrome με το όνομα Skeema, η οποία μετατρέπει ομάδες καρτελών σε «εργασίες». Όπως εξήγησε ο Joseph Chee Chang, η λογική με επίκεντρο τις εργασίες βοηθά τους χρήστες να διαχειρίζονται τις καρτέλες πιο αποτελεσματικά, να αλλάζουν πιο ομαλά μεταξύ διαφορετικών στόχων και να μειώνουν την ακαταστασία με δομές που ταιριάζουν καλύτερα στον τρόπο που σκέφτονται. Η βασική ιδέα, πάντως, μπορεί να εφαρμοστεί και χωρίς ειδικά εργαλεία. Όταν βλέπετε ότι οι καρτέλες πολλαπλασιάζονται, αφιερώστε λίγα δευτερόλεπτα για να ξεχωρίσετε ποια μία ή δύο σελίδες σχετίζονται με αυτό που κάνετε τώρα.

Έπειτα, κλείστε ή αποθηκεύστε ως σελιδοδείκτη μια καρτέλα που είναι ξεκάθαρα εκτός της τρέχουσας εργασίας. Αυτή η μικρή κίνηση μειώνει το «βάρος» χωρίς να απαιτεί γενική αναδιοργάνωση. Βοηθά επίσης να αντιμετωπίζετε τις καρτέλες ως προσωρινά projects και όχι ως μόνιμη αποθήκη. Κρατήστε ένα σύνολο καρτελών μόνο όσο ερευνάτε ενεργά κάτι—μια αγορά, ένα ταξίδι, μια αναφορά—και όταν το κλείσετε ως απόφαση ή εργασία, κλείστε και το αντίστοιχο σετ.

Τέλος, τα μικρά τελετουργικά κάνουν διαφορά στην πράξη: ένα σύντομο καθημερινό «reset», ένα εβδομαδιαίο ξεκαθάρισμα όπου κρατάτε μόνο ό,τι όντως θα επιστρέψετε να διαβάσετε, και ένα προσωπικό ανώτατο όριο για τις ενεργές καρτέλες. Έτσι η περιέργεια παραμένει εργαλείο, χωρίς να σπρώχνει την προσοχή—και τον browser—στα όριά τους.