Αν δεν μεγάλωσες σαν τον Μόγλη (και μπράβο σου, αν τα κατάφερες), αυτό το άρθρο σε αφορά.
Χθες ξεκίνησε στην Καλιφόρνια μία δίκη-μαμούθ για τον Mark Zuckerberg και τη Meta, με 29 αμερικανικές πολιτείες να υποστηρίζουν ότι Facebook και Instagram σχεδιάστηκαν ώστε να κρατούν τα παιδιά και τους εφήβους όσο περισσότερο γίνεται μέσα στις πλατφόρμες. Η υπόθεση μπορεί να κρατήσει έξι έως οκτώ εβδομάδες, ο Zuckerberg αναμένεται να καταθέσει και, αν οι πολιτείες κερδίσουν, οι συνέπειες για τη Meta μπορεί να είναι τεράστιες.
Αυτή δεν είναι μία δίκη για το αν «τα social media κάνουν κακό». Το πραγματικό διακύβευμα είναι πολύ πιο σοβαρό: Ήξερε η Meta ότι συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των πλατφορμών της μπορούσαν να κάνουν τους ανήλικους να επιστρέφουν ξανά και ξανά και, παρ' όλα αυτά, τα σχεδίασε και τα διατήρησε επειδή αυτό ήταν καλό για τις business; Οι πολιτείες που έχουν στραφεί εναντίον της Meta υποστηρίζουν ότι η εταιρεία γνώριζε τους κινδύνους για τους νεότερους χρήστες και έδινε προτεραιότητα στο engagement και στην ανάπτυξη των πλατφορμών της. Στο στόχαστρο βρίσκονται λειτουργίες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν αυτονόητες: το ατελείωτο scrolling, η αυτόματη αναπαραγωγή του επόμενου βίντεο, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και οι αλγόριθμοι που αποφασίζουν ποιο περιεχόμενο θα εμφανιστεί στη ροή μας — όλα δηλαδή όσα λειτουργούν ως “dopamine triggers”. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι αυτά τα εργαλεία δεν είναι απλώς ένας βολικός τρόπος να χρησιμοποιείς μία Meta εφαρμογή, αλλά μέρος ενός σχεδιασμού που εκμεταλλεύεται τις ψυχολογικές ευαισθησίες των νεότερων χρηστών.
O ενάγουσες πολιτείες ζητούν, μεταξύ άλλων, αλλαγές στους αλγόριθμους συστάσεων, περιορισμούς ή απενεργοποίηση λειτουργιών όπως το infinite scroll και το autoplay, αλλαγές στο like button, αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας και περιορισμούς στη δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών. Η αγωγή υποστηρίζει επίσης ότι η Meta συνέλεγε δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών χωρίς την απαιτούμενη γονική συναίνεση.
Η υπόθεση είναι ήδη μία από τις μεγαλύτερες νομικές προκλήσεις που έχει αντιμετωπίσει η Meta. Οι τέσσερις πολιτείες που βρίσκονται στο επίκεντρο της τρέχουσας δίκης - Καλιφόρνια, Κολοράντο, Κεντάκι και Νιου Τζέρσεϊ - ζητούν δυνητικά τεράστιες αποζημιώσεις, ενώ το θεωρητικό ανώτατο ποσό που έχει τεθεί στο τραπέζι φτάνει έως και τα 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι ένα τέτοιο ποσό είναι πιθανό να επιδικαστεί - νομικοί θεωρούν ένα τέτοιο αποτέλεσμα εξαιρετικά απίθανο. Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η Meta θα υποχρεωθεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι πλατφόρμες της.
Η Meta φυσικά και αρνείται τις κατηγορίες. Υποστηρίζει ότι έχει επενδύσει σημαντικά στην προστασία των εφήβων και ότι διαθέτει εδώ και χρόνια εργαλεία και πολιτικές για την ασφάλειά τους. Η εταιρεία αναμένεται να υποστηρίξει στο δικαστήριο ότι οι πολιτείες παρουσιάζουν μια υπερβολική εικόνα για τη λειτουργία των πλατφορμών και τις επιπτώσεις τους.
Κι αν είμαστε η γενιά-πειραματόζωο;
Και κάπου εδώ είναι που παίρνουμε το θέμα προσωπικά. Γιατί αν είσαι γύρω στα 20-25 σήμερα, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να θυμάσαι μια εποχή που το Instagram και το Facebook δεν ήταν απλώς εφαρμογές που χρησιμοποιούσες. Ήταν το περιβάλλον μέσα στο οποίο έμαθες να επικοινωνείς, να φλερτάρεις, να θυμώνεις, να βαριέσαι, να ζηλεύεις, να επιβεβαιώνεσαι και να περνάς τον χρόνο σου. Και αν τελικά αποδειχθεί ότι μέρος αυτής της εμπειρίας ήταν σχεδιασμένο εξαρχής για να μη σε αφήνει να ξεκολλήσεις, θα συνειδητοποιήσεις πως μάλλον μεγαλώσαμε σαν τα ποντίκια στον τροχό, μόνο που ο τροχός ήταν ένα feed που δεν τελείωνε ποτέ.
Αυτό σαφώς και δεν απαλλάσσει τους ενήλικες που βρίσκονταν στο δωμάτιο (γονείς, σχολεία, πολιτεία) από την ευθύνη που είχαν να καταλάβουν τι συνέβαινε και να βάλουν όρια. Αλλά αν οι βασικές καταγγελίες της υπόθεσης αποδειχθούν, τότε η δική μας γενιά δεν ήταν απλώς η πρώτη που χρησιμοποίησε μαζικά τα social media. Ήμασταν, εν αγνοία μας, η γενιά πάνω στην οποία δοκιμάστηκε ένα καινούργιο μοντέλο οικονομίας της προσοχής.
Και το πιο σημαντικό: Η αμερικάνικη δίκη δεν εξετάζει μόνο τι συνέβη στους εφήβους. Εξετάζει και το αν η Meta ήξερε τι έκανε. Η κατηγορία των πολιτειών βασίζεται ακριβώς στην ιδέα ότι η εταιρεία γνώριζε τους κινδύνους και δεν έκανε όσα θα μπορούσε για να τους περιορίσει. Αν αυτό αποδειχθεί, η συζήτηση αλλάζει εντελώς: από το «γιατί δεν αφήνεις το κινητό κάτω;» περνάμε στο «ποιος σχεδίασε το προϊόν ώστε να σου είναι τόσο δύσκολο να το αφήσεις;».
Ισχύουν τα ίδια και για εμάς που μεγαλώσαμε με τα Meta brands στην Ευρώπη;
Η Ευρώπη δεν έχει μείνει έξω από αυτή τη συζήτηση και δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι οι Ευρωπαίοι χρήστες προστατεύονταν εξαρχής από τις πρακτικές που καταγγέλλονται στις ΗΠΑ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τη Meta στο πλαίσιο του Digital Services Act (DSA) και τον Απρίλιο του 2026 διαπίστωσε προκαταρκτικά ότι Instagram και Facebook δεν έκαναν αρκετά για να εμποδίζουν παιδιά κάτω των 13 ετών να αποκτούν πρόσβαση στις υπηρεσίες. Με απλά λόγια, το ευρωπαϊκό πλαίσιο υπήρχε, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα που βρίσκονται τώρα στο επίκεντρο της αμερικανικής δίκης δεν υπάρχουν και εδώ.
Και μόλις τον Ιούλιο ήρθε ίσως η πιο σημαντική εξέλιξη. Η Κομισιόν ανακοίνωσε προκαταρκτικά ευρήματα ότι ο ίδιος ο σχεδιασμός των Instagram και Facebook παραβιάζει τον DSA, εστιάζοντας σε αυτά που αναφέρθηκαν και παραπάνω (infinite scroll, autoplay, push notifications κ.λπ.) και έκρινε ότι η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους του «εθιστικού σχεδιασμού» για τη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων. Αυτό σημαίνει πως αν η αμερικανική δίκη καταλήξει στην ενοχή της Meta, η εξελίξεις στην Ευρώπη θα είναι άμεσες.
Και κάπως έτσι, η ερώτηση που ξεκίνησε χθες στην ηλιόλουστη Καλιφόρνια δεν είναι μόνο αν ο Zuckerberg θα πληρώσει τρισεκατομμύρια. Είναι αν θα μάθουμε τελικά πόσο από τον χρόνο, την προσοχή και τις συνήθειες μας, ως η πρώτη γενιά που μεγάλωσε σε ένα παράλληλο ψηφιακό σύμπαν, ήταν πραγματικά δική μας επιλογή ή μία συναρπαστικά σχεδιασμένη φάκα.
