Η εντυπωσιακή Lady in Blue βαδίζει πάνω από την Trafalgar Square και αλλάζει την εικόνα μιας πλατείας γεμάτης στρατηγούς, βασιλιάδες και μνημεία του παρελθόντος.
Μια σύγχρονη γυναίκα βαδίζει με αυτοπεποίθηση προς το μέλλον, πάνω σε ένα από τα διασημότερα βάθρα του Λονδίνου. Ανάμεσα στους στρατηγούς, τους έφιππους μονάρχες και τα μνημεία της βρετανικής αυτοκρατορικής ιστορίας, μια γυναικεία φιγούρα, δυναμική και ζωντανή όσο το παρόν, έκανε μόλις την εμφάνισή της στην Trafalgar Square. Φοράει ένα έντονο μπλε φόρεμα, κοσμήματα στο χρώμα του lapis lazuli και τακούνια. Δεν στέκεται ακίνητη, ούτε ποζάρει ηρωικά. Βαδίζει αποφασιστικά στο «τώρα» και διεκδικεί την προσοχή της πόλης.
Είναι η Lady in Blue, το νέο γλυπτό της αμερικανίδας καλλιτέχνιδας Tschabalala Self, το οποίο τοποθετήθηκε στο περίφημο Fourth Plinth της Trafalgar Square. Κατασκευασμένη από μπρούντζο, η φιγούρα απεικονίζει μια μαύρη γυναίκα όχι ως celebrity, ηρωίδα ή ιστορικό σύμβολο, αλλά ως μία από τις γυναίκες που διασχίζουν καθημερινά την πόλη.
Μόνο που εκεί η παρουσία της αποκτά μνημειακές διαστάσεις. Καταλαμβάνει έναν χώρο που παραδοσιακά προοριζόταν για άνδρες της εξουσίας και προχωρά προς ένα μέλλον στο οποίο η ορατότητα και η ελευθερία ακόμα κατακτώνται βήμα βήμα, κάθε μέρα.
«Δεν είναι ένα είδωλο που πρέπει να λατρέψουμε ή μια ιστορική φιγούρα που καλούμαστε να τιμήσουμε», εξηγεί η Self. «Είναι ένας καθημερινός άνθρωπος, όπως αυτοί που βρίσκονται στην πλατεία κάθε μέρα. Προχωρά προς το συλλογικό μας μέλλον με φιλοδοξία, σκοπό και αισιοδοξία».
Ποια είναι η Tschabalala Self;
Η Tschabalala Self γεννήθηκε το 1990 στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης και κινείται ανάμεσα στη ζωγραφική, τη χαρακτική και τη γλυπτική. Στο έργο της επανέρχεται συστηματικά στο ανθρώπινο σώμα και ιδιαίτερα στην απεικόνιση των μαύρων γυναικών, χρησιμοποιώντας ζωγραφισμένα, τυπωμένα και ραμμένα μεταξύ τους υλικά.
Οι φιγούρες της αποφεύγουν τις εξιδανικευμένες αναλογίες της κλασικής τέχνης. Έχουν έντονα περιγράμματα, υπερτονισμένα χαρακτηριστικά και σώματα που δεν ζητούν την άδεια κανενός για να καταλάβουν χώρο. Η Lady in Blue μεταφέρει αυτήν τη χαρακτηριστική εικαστική γλώσσα από τον καμβά στις τρεις διαστάσεις, στην καρδιά του Λονδίνου.
Η επιλογή μιας μαύρης γυναίκας για ένα τόσο προβεβλημένο σημείο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς τα δημόσια μνημεία της βρετανικής πρωτεύουσας εξακολουθούν να εκπροσωπούν λευκούς άνδρες με εξουσία. Η γυναίκα της Self, αντίθετα, δεν χρειάζεται να έχει κερδίσει κάποια μάχη, να έχει κυβερνήσει ή να έχει κατακτήσει μια χώρα για να δικαιούται να βρίσκεται εκεί.
Η ίδια η καλλιτέχνιδα εξηγεί πως δεν θέλησε να δημιουργήσει ένα έργο εγκλωβισμένο στην αντίδραση απέναντι στο παρελθόν, αλλά «έναν φάρο που θα μπορούσε να ρίξει φως σε ένα πιθανό μέλλον». Σε έναν κόσμο στον οποίο όλοι θα διαθέτουν τον φυσικό, πνευματικό και πολιτικό χώρο για να ζουν ελεύθερα.
Τα κοσμήματα της φιγούρας αναπαράγουν το βαθύ μπλε του lapis lazuli, του σπάνιου ημιπολύτιμου λίθου από τον οποίο παραγόταν επί αιώνες μία από τις ακριβότερες χρωστικές στην ιστορία της τέχνης. Ένα χρώμα συνδεδεμένο με ιερές μορφές, πολύτιμα αντικείμενα και έργα μεγάλων ζωγράφων συνοδεύει τώρα μια γυναίκα της σύγχρονης μητρόπολης.
Γιατί τοποθετήθηκε στο Fourth Plinth;
Η Trafalgar Square διαθέτει τέσσερα μεγάλα βάθρα. Τα τρία φιλοξενούν μόνιμα αγάλματα ιστορικών ανδρών. Το τέταρτο, στη βορειοδυτική γωνία της πλατείας, κατασκευάστηκε το 1841 και προοριζόταν για ένα έφιππο άγαλμα του βασιλιά Γουλιέλμου Δ΄.
Το άγαλμα δεν κατασκευάστηκε ποτέ, επειδή δεν συγκεντρώθηκαν τα απαραίτητα χρήματα, και το βάθρο παρέμεινε άδειο για περισσότερο από 150 χρόνια. Αυτό που ξεκίνησε ως οικονομική αποτυχία μετατράπηκε τελικά σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα προγράμματα δημόσιας τέχνης στον κόσμο.
Από το 1999, το Fourth Plinth φιλοξενεί προσωρινά έργα σύγχρονων καλλιτεχνών, τα οποία συνήθως παραμένουν εκεί για δύο χρόνια. Το βάθρο έτσι αλλάζει συχνά ταυτότητα και πυροδοτεί μια διαρκή, ζωηρή δημόσια συζήτηση γύρω από το ποιος αξίζει να εκπροσωπείται στον χώρο της πόλης.
Η Lady in Blue είναι το 16ο έργο που παρουσιάζεται στο πλαίσιο του αυτού του προγράμματος.
Ένα βάθρο-βήμα στη σύγχρονη τέχνη
Αν το concept θυμίζει ένα δημόσιο timeline που ανανεώνεται κάθε δύο χρόνια, δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Το Fourth Plinth έχει φιλοξενήσει μερικά από τα πιο παράξενα και πολυφωτογραφημένα έργα της σύγχρονης βρετανικής τέχνης.
Το 2009, στο One & Other του Antony Gormley, 2.400 άνθρωποι ανέβηκαν διαδοχικά στο βάθρο και παρέμειναν εκεί για μία ώρα ο καθένας. Άλλοι έκαναν performance, άλλοι διαμαρτυρήθηκαν και άλλοι απλώς στάθηκαν μπροστά στην πόλη, σαν ένα αργό, ανθρώπινο live stream της εποχής πριν από την κυριαρχία του TikTok.
Από το βάθρο έχουν επίσης περάσει ένα γιγαντιαίο μπλε κοκόρι, το πλοίο του ναυάρχου Nelson κλεισμένο μέσα σε μπουκάλι με πανιά από αφρικανικά υφάσματα, αλλά και μια τεράστια κουταλιά σαντιγί με κερασάκι, μύγα και ένα πραγματικό drone που μετέδιδε εικόνα από την πλατεία.
Μέσα σε αυτήν την παράδοση αλλεπάλληλων εκκεντρικών εγκαταστάσεων, η Lady in Blue μοιάζει πιο άμεση και παραστατική. Δεν χρειάζεται κάποιο οπτικό αστείο για να τραβήξει το βλέμμα. Η κίνησή της και η ήρεμη αυτοπεποίθησή της αρκούν.
Όπως σημείωσε ο Ekow Eshun, πρόεδρος της επιτροπής που επιλέγει τα έργα του Fourth Plinth, η Self «μετατρέπει το καθημερινό σε μνημειακό». Και αυτό από μόνο του είναι ηρωικό ως πρόταση: Μία γυναικεία παρουσία, χωρίς τίτλους, αξιώματα ή καταγεγραμμένους θριάμβους, να θεωρείται άξια να ανέβει τόσο ψηλά.
