Από το σώμα και τον ύπνο μέχρι την εργασία και τις σχέσεις, όλα περνούν από το φίλτρο της βελτιστοποίησης.
Σήμερα όλα πρέπει να είναι βελτιστοποιημένα. Το σώμα, ο ύπνος, η διατροφή, η εργασία, οι σχέσεις, η σκέψη. Δεν τρώμε πια, δεν κοιμόμαστε, “βελτιώνουμε τον κιρκάδιο ρυθμό”. Δε δουλεύουμε, “αυξάνουμε την απόδοση”. Η ζωή αντιμετωπίζεται σαν λογισμικό που χρειάζεται συνεχείς αναβαθμίσεις και patches και κάπου σε αυτή τη διαδικασία, η ανθρώπινη ατέλεια άρχισε να μην αρέσει. Το optimization παρουσιάζεται ως ηθική αξία. Ποιος θα διαφωνήσει με το να είσαι πιο υγιής, πιο παραγωγικός, πιο οργανωμένος; Το πρόβλημα ξεκινά όταν το “καλύτερα” γίνεται υποχρέωση. Όταν η απόκλιση από το βέλτιστο εκλαμβάνεται ως αποτυχία χαρακτήρα. Όταν δεν επιτρέπεται να είσαι κουρασμένος, μπερδεμένος, αναποφάσιστος, μέτριος. Όταν η ζωή χάνει το δικαίωμα να είναι ανοργάνωτη.
Η κουλτούρα του optimization γεννήθηκε από ανασφάλεια. Σε έναν κόσμο ασταθή, ανταγωνιστικό και επισφαλή, η υπόσχεση του ελέγχου είναι παρηγορητική. Αν τα κάνεις όλα “σωστά”, αν ακολουθήσεις τα σωστά πρωτόκολλα, ίσως να μη χαθείς. Ίσως να αντέξεις. Έτσι όμως ο άνθρωπος μετατρέπεται σε project και το project δεν συγχωρεί λάθη.
Τα social media έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Εκεί η βελτιστοποίηση έγινε ορατή, μετρήσιμη, συγκρίσιμη. Καλύτερο πρωινό, καλύτερο σώμα, καλύτερη ρουτίνα, καλύτερη ζωή. Το αμφίθυμο δεν γίνεται reel, το “δεν ξέρω” δεν γίνεται caption. Έτσι εκπαιδευόμαστε να κρύβουμε την ατέλεια και να τη βιώνουμε ως προσωπική ανεπάρκεια αντί για κοινή ανθρώπινη συνθήκη.
Στην εργασία, το optimization σημαίνει συνεχή αυτοέλεγχο. Να είσαι πάντα διαθέσιμος, πάντα αποδοτικός, πάντα up to date. Η κούραση βαφτίζεται αδυναμία. Η ανάγκη για παύση, έλλειψη φιλοδοξίας. Ο εργαζόμενος δεν εξαντλείται επειδή το σύστημα είναι εξαντλητικό, αλλά επειδή “δεν διαχειρίστηκε σωστά τον χρόνο του”. Η ευθύνη μετατοπίζεται πάντα στο άτομο. Το σύστημα μένει στο απυρόβλητο.
Στο σώμα η ατέλεια παθολογικοποιείται. Λίγο λίπος, λίγο βάρος, λίγη πείνα, λίγη απόλαυση, όλα μπαίνουν υπό επιτήρηση. Η υγεία μετατρέπεται σε πειθαρχία και η πειθαρχία σε ηθικό πλεονέκτημα. Ακόμη και οι σχέσεις περνούν από φίλτρα optimization. Πως να επικοινωνείς καλύτερα, πως να θέτεις όρια πιο αποτελεσματικά, πως να “μην σπαταλάς χρόνο”. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η κουλτούρα του optimization σκοτώνει τη φαντασία. Όταν όλα πρέπει να έχουν σκοπό, αποτέλεσμα και απόδοση, τι απομένει για το άσκοπο; Για το παιχνίδι; Για την αποτυχία που δεν οδηγεί πουθενά, αλλά σου μαθαίνει κάτι; Η ανθρώπινη ατέλεια είναι το έδαφος πάνω στο οποίο γεννιούνται η δημιουργία, η ενσυναίσθηση, το χιούμορ. Όταν την εξαφανίζεις, δε γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος, αλλά πιο προβλέψιμος.
Η ατέλεια δεν είναι εμπόδιο στην πρόοδο. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος εξελίσσεται. Μαθαίνοντας, σκοντάφτοντας, ξαναπροσπαθώντας. Το optimization υπόσχεται ασφάλεια, αλλά προσφέρει τελικά μια ζωή στεγνή, χωρίς ρωγμές κι όμως, από τις ρωγμές μπαίνει το φως. Δε χρειάζεται να απορρίψουμε την τεχνολογία ή τη γνώση. Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι είναι εργαλεία. Να ξαναδώσουμε χώρο στο μη αποδοτικό, στο μη μετρήσιμο, στο ανθρώπινο. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι λάθος, αργός, χαμένος. Η ανθρώπινη ατέλεια χρειάζεται υπεράσπιση. Σε έναν κόσμο που μας θέλει συνεχώς βελτιωμένους, το να παραμένεις άνθρωπος είναι ίσως μία μικρή καθημερινή επανάσταση.
