Η αρχαιολογία, η γενετική και οι σύγχρονες τεχνολογίες έφεραν στο φως νέα δεδομένα για το παρελθόν, ενώ παράλληλα δημιούργησαν ερωτήματα που ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντικές ανακαλύψεις.
Το 2025 ήταν μια χρονιά που η επιστήμη φόρεσε ξανά το «καπέλο του ντετέκτιβ» και έδωσε απαντήσεις σε μυστήρια που παρέμεναν άλυτα για δεκαετίες ή και αιώνες. Από την Πομπηία μέχρι τα Νησιά του Πάσχα και από την Κοπεγχάγη μέχρι το Περού, οι αρχαιολόγοι, οι γενετιστές και οι ιστορικοί κατάφεραν να φωτίσουν σκοτεινά σημεία της ιστορίας, ενώ παράλληλα δημιούργησαν νέα ερωτήματα που ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντικές έρευνες.
Στα Νησιά του Πάσχα, η ανάλυση ενός λατομείου με ημιτελή αγάλματα αποκάλυψε πώς οι Πολυνήσιοι θαλασσοπόροι κατασκεύασαν τα γιγαντιαία πέτρινα κεφάλια. Η μελέτη των εργαλείων και των τεχνικών κατασκευής έδειξε ότι οι γιγαντιαίες κατασκευές δεν ήταν τυχαίες, αλλά προϊόν προσεκτικού σχεδιασμού και οργάνωσης, κάτι που ρίχνει νέο φως στην κοινωνική δομή και τις δεξιότητες των κατοίκων του νησιού.
Στην Πομπηία, μια σημαντική ανακάλυψη ήταν η πέτρινη σκάλα που ενδέχεται να βοηθήσει στην ανασύσταση του αρχαίου ορίζοντα της πόλης πριν θαφτεί κάτω από τη στάχτη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι η σκάλα θα επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα τη ζωή των κατοίκων και τη δομή της πόλης πριν την καταστροφή. Παράλληλα, η χρήση drones και η μικροβοτανική ανάλυση αποκάλυψαν νέες λεπτομέρειες για τον μυστηριώδη «δακτύλιο των οπών» στις Άνδεις, μια διάταξη περίπου 5.200 οπών που για αιώνες προκάλεσε ερωτήματα για το ποιος και γιατί την δημιούργησε.
Η αρχαιολογική έρευνα, όμως, δεν είναι πάντα απλή. Η προσπάθεια να ανακαλυφθεί η αιτία θανάτου της Τζέιν Όστεν μέσω ανάλυσης των γραπτών της έδειξε τα όρια της επιστήμης, όταν λείπουν ιατρικά αρχεία. Παρά τις εξελιγμένες τεχνικές, μερικά μυστήρια παραμένουν ανεπίλυτα, αλλά και αυτό από μόνο του δίνει τροφή για νέες υποθέσεις και έρευνες.
Ένα από τα πιο αξιομνημόνευτα ευρήματα του 2025 ήταν το «αερόξηρο» σώμα ενός αυστριακού κληρικού. Το μουμιοποιημένο σώμα, διατηρημένο με ανέπαφο δέρμα και ιστούς, βρέθηκε σε απομακρυσμένη εκκλησία από τον 18ο αιώνα και είχε προκαλέσει φήμες περί θαυματουργών ιδιοτήτων. Οι αναλύσεις – αξονικές τομογραφίες, εξετάσεις οστών και ιστών, ραδιοχρονολόγηση – αποκάλυψαν ότι επρόκειτο για τον Φραντς Ξάβερ Σίντλερ φον Ρόζενεγκ, αριστοκράτη και μοναχό που υπηρέτησε ως εφημέριος. Η ανακάλυψη μιας άγνωστης μεθόδου ταρίχευσης εξηγεί την «αερόξηρη» διατήρηση του σώματος, ενώ δόθηκε νέα υπόθεση για την αιτία θανάτου και το γυάλινο αντικείμενο που βρέθηκε μαζί του.
Στην Κοπεγχάγη, το πλοίο Hjortspring, που είχε ανασυρθεί τη δεκαετία του 1920 από βάλτο στο νησί Άλς, αποκάλυψε νέες πληροφορίες για τα ταξίδια του. Η ανάλυση των υλικών έδειξε ότι είχε ταξιδέψει πολύ μακρύτερα από ό,τι πιστευόταν, υποδεικνύοντας προσχεδιασμένη επιδρομή. Επιπλέον, ένα μερικό αποτύπωμα δαχτύλου σε κατάλοιπα πίσσας συνδέει άμεσα το πλοίο με μέλος του πληρώματος, ένα εύρημα εξαιρετικά σπάνιο για την εποχή. Στο ίδιο πλαίσιο, η ανάλυση του HMS Endurance έδειξε ότι η καταστροφή του δεν οφειλόταν σε σπασμένο πηδάλιο, αλλά σε δομικές αδυναμίες, ανατρέποντας προηγούμενες θεωρίες.
Η επιστήμη του 2025 έριξε επίσης φως στην Εποχή των Παγετώνων. Τα άψογα διατηρημένα «κουτάβια Τουμάτ» στη βόρεια Σιβηρία, που θεωρούνταν πρώιμοι εξημερωμένοι σκύλοι, αποδείχθηκε ότι ήταν λύκοι χωρίς καμία επαφή με ανθρώπους, υποδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της εξημέρωσης των σκύλων.
Ο χαμένος στρατός του Ναπολέοντα αποκάλυψε νέους παράγοντες θανάτου. Εκτός από τον πόλεμο, την πείνα και το κρύο, γενετικές αναλύσεις από τα δόντια στρατιωτών έδειξαν την παρουσία βακτηρίων που προκαλούσαν παρατυφοειδή και υποτροπιάζοντα πυρετό, φωτίζοντας τον ρόλο των ασθενειών στη μαζική καταστροφή στρατευμάτων.
Άλλα αξιοσημείωτα ευρήματα περιλαμβάνουν την ταυτοποίηση του ηφαιστείου που προκάλεσε την παγκόσμια ψύξη του 1831, την ανακάλυψη της προέλευσης της πατάτας και την αποκωδικοποίηση του χαμένου έπους «Το Τραγούδι του Γουέιντ», που δεν περιείχε υπερφυσικά πλάσματα όπως πίστευαν.
